برای راننده کامیون، لاستیک دیگر یک قطعه مصرفی ساده نیست؛ بخشی از سرمایه در گردش ناوگان و یکی از مهمترین هزینههای مستقیم فعالیت حملونقل است. کامیونی که روزانه صدها کیلومتر پیمایش دارد، بهطور طبیعی با استهلاک لاستیک بیشتری مواجه میشود و کوچکترین تغییر در قیمت یا دسترسی به لاستیک میتواند هزینه تمامشده حمل بار را افزایش دهد.
اکنون بازار جهانی لاستیکهای سنگین با مجموعهای از فشارها مواجه است؛ از افزایش هزینه مواداولیه و محدودیت عرضه کائوچوی طبیعی گرفته تا تغییر مسیر تجارت جهانی، تعرفههای تجاری، مقررات زیستمحیطی و افزایش هزینه حملونقل. نتیجه این وضعیت برای رانندگان کامیون در بسیاری از بازارها، افزایش هزینه خرید و دشوارتر شدن انتخاب میان لاستیک نو، لاستیک بازسازیشده و محصولات اقتصادیتر است.
بررسیهای صورتگرفته در سال جاری نشان میدهد بازار لاستیک خودروهای سنگین اگرچه در همه مناطق با کمبود مطلق محصول مواجه نیست، اما زنجیرهتامین آن نسبت به گذشته پرریسکتر شده است. شرکت میشلن در تازهترین گزارش بازار خود اعلام کرده تقاضای جهانی لاستیک کامیون و اتوبوس در بخش تولید اولیه (خارج از چین) در نیمه نخست سال کاهش داشته است؛ در آمریکای شمالی تقاضا همچنان ضعیف بوده، اروپا از پایه پایین سال گذشته و رشد بهتری را نشان داده و بازار آمریکای جنوبی نیز تحت فشار شرایط اقتصادی قرار گرفته است.
اما کاهش تقاضا در برخی مناطق الزاما بهمعنای کاهش فشار بر راننده نیست؛ زیرا بخش مهمی از هزینه لاستیک از سمت مواداولیه و تجارت جهانی تعیین میشود.
کائوچوی طبیعی؛ حلقهای که دوباره مسالهساز شده است
لاستیک کامیون بیش از هر چیز به کائوچوی طبیعی وابسته است. ویژگیهای مکانیکی این ماده باعث شده در تولید لاستیکهای سنگین، بهویژه بخش آج، همچنان جایگاه مهمی داشته باشد. انجمن تولیدکنندگان لاستیک ایالاتمتحده نیز تاکید کرده است که کائوچوی طبیعی یکی از مواد اصلی آج لاستیک خودروهای سنگین و اتوبوس است.
مشکل اینجاست که تولید کائوچوی طبیعی در جهان بهشدت به چند منطقه محدود وابسته است. کشورهای جنوب شرق آسیا همچنان مرکز اصلی تولید هستند؛ اما این بخش در سالهای اخیر با بیماری درختان، شرایط آبوهوایی نامساعد، کاهش ظرفیت فرآوری و نوسان قیمت مواجه شده است. گزارشهای بازار نیز نشان میدهد تولیدکنندگان سنتی بزرگی مانند تایلند، اندونزی و مالزی با برخی محدودیتهای تولید مواجه شدهاند؛ درحالی که کشورهای دیگری مانند ساحل عاج، کامبوج، لائوس و میانمار درحال افزایش سهم خود هستند.
انجمن کشورهای تولیدکننده کائوچوی طبیعی در برآوردهای خود پیشبینی کرده تولید جهانی این ماده در سال جاری حدود ۲.۲ درصد افزایش یابد و بهحدود ۱۵.۳ میلیون تن برسد؛ اما مصرف جهانی با رشد حدود ۱.۴ درصد به حدود ۱۵.۶ میلیون تن خواهد رسید. این ارقام نشان میدهد حتی با رشد تولید، بازار همچنان با فاصله میان عرضه و تقاضا روبهرو است.
در گزارش ماه مه همین انجمن نیز تولید جهانی حدود ۱۵.۳ میلیون تن و مصرف حدود ۱۵.۵ میلیون تن برآورد شده است؛ ضمن اینکه قیمت انواع اصلی کائوچوی طبیعی در آن ماه افزایش داشته است.
برای راننده کامیون، این ارقام شاید در نگاه اول چندان مهم نباشد، اما اثر آن درنهایت در قیمت لاستیک ظاهر میشود.
چرا لاستیک کامیون گرانتر از گذشته تمام میشود؟
قیمت یک حلقه لاستیک فقط به قیمت کائوچو وابسته نیست. در ساخت آن، مواد مختلفی از جمله فولاد، مواد شیمیایی، دوده صنعتی و سایر ترکیبات مورد استفاده قرار میگیرد. هزینه انرژی، نیروی انسانی، حملونقل، بیمه و تعرفههای تجاری نیز بر قیمت نهایی اثر میگذارند.
در سال جاری، افزایش قیمت کائوچوی طبیعی در برخی بازارها یکی از عوامل اصلی فشار بر تولیدکنندگان بوده است. بررسیهای بازار نشان میدهد قیمت کائوچوی طبیعی در آمریکای شمالی نیز افزایش قابل توجهی داشته و هزینه واردات از آسیا تحتتاثیر محدودیت عرضه قرار گرفته است.
از طرف دیگر، تولیدکننده لاستیک نمیتواند تمام افزایش هزینه را فورا به مشتری منتقل کند. زمانی که تقاضای حملونقل ضعیف باشد، شرکتهای حملونقل نیز توان محدودی برای افزایش کرایه دارند. بنابراین بخشی از فشار ابتدا به تولیدکننده و سپس به شبکه توزیع منتقل میشود.
درنهایت، راننده و مالک کامیون با دو انتخاب دشوار مواجه میشوند: یا لاستیک گرانتر خریداری کنند یا عمر لاستیک فعلی را بیشتر کنند؛ انتخاب دوم نیز در صورت نگهداری نامناسب میتواند هزینههای ایمنی و توقف ناگهانی خودرو را افزایش دهد.
جنگ تجاری، مسیر لاستیک را تغییر داده است
یکی دیگر از عوامل مهم بازار لاستیک، تغییر سیاستهای تجاری کشورهاست.
اتحادیهاروپا در تیرماه امسال تعرفه ضددامپینگ قطعی برای واردات برخی لاستیکهای نو از چین اعمال کرد. این تصمیم پس از تحقیقات درباره واردات لاستیک خودروهای سواری، اتوبوس و کامیون اتخاذ شد.
این سیاست تنها یک مساله تجاری میان اروپا و چین نیست. هرگونه تغییر در مسیر تجارت جهانی لاستیک میتواند عرضه منطقهای، قیمت و محل تامین محصول را تغییر دهد.
در ماههای اخیر نیز واردات لاستیک کامیون و اتوبوس به بازار اروپا از کشورهای خارج از اروپا افزایش پیدا کرده و کشورهای جنوب شرق آسیا سهم بیشتری از این بازار گرفتهاند. این تغییر نشان میدهد تولیدکنندگان و واردکنندگان در حال بازتنظیم زنجیرهتامین خود هستند.
در چنین شرایطی، راننده کامیون ممکن است با وضعیتی مواجه شود که یک اندازه مشخص لاستیک در بازار موجود باشد، اما برند مورد نظر یا محصولی با مشخصات خاص بهراحتی قابل تهیه نباشد.
لاستیک کامیون بیش از هر چیز به کائوچوی طبیعی وابسته است. ویژگیهای مکانیکی این ماده باعث شده در تولید لاستیکهای سنگین، بهویژه بخش آج، همچنان جایگاه مهمی داشته باشد
مشکل فقط گرانی نیست؛ دسترسی به لاستیک مناسب نیز چالشبرانگیز است
برای یک کامیون، هر لاستیکی قابل استفاده نیست.
وزن محور، نوع بار، مسیر حرکت، دمای محیط، سرعت متوسط، طول مسیر و نوع سطح جاده، همگی در انتخاب لاستیک موثر هستند. لاستیکی که برای مسیرهای کوتاه شهری مناسب است، الزاما برای یک کامیون بینشهری که هزاران کیلومتر در ماه پیمایش دارد، انتخاب مناسبی نیست.
بههمین دلیل، کاهش موجودی برخی محصولات میتواند رانندگان را بهسمت لاستیکهایی با مشخصات متفاوت سوق دهد.
در بازارهایی که عرضه محصولات باکیفیت محدود میشود، احتمال افزایش سهم لاستیکهای ارزانتر نیز وجود دارد. اما کاهش قیمت خرید اولیه لزوما به معنای کاهش هزینه مالکیت نیست.
اگر لاستیک ارزانتر عمر کوتاهتری داشته باشد یا مقاومت غلتشی بیشتری ایجاد کند، ممکن است درنهایت هزینه بیشتری به راننده تحمیل کند.
لاستیک بازسازیشده دوباره اهمیت پیدا میکند
درچنین شرایطی، لاستیک بازسازیشده میتواند نقش بیشتری در بازار کامیون پیدا کند.
بازسازی لاستیک بهمعنای استفاده مجدد از بدنه سالم لاستیک و جایگزینی آج آن است. این فرآیند در بسیاری از بازارهای بزرگ حملونقل جادهای سابقه طولانی دارد و میتواند هزینه خرید را کاهش دهد.
البته استفاده از لاستیک بازسازیشده تنها زمانی منطقی است که بدنه اولیه از سلامت کافی برخوردار باشد و فرآیند بازسازی مطابق استانداردهای فنی انجام شود.
در غیر این صورت، تلاش برای کاهش هزینه میتواند ریسک خرابی، توقف خودرو و حتی حادثه را افزایش دهد.
از منظر زیستمحیطی نیز بازسازی لاستیک اهمیت دارد؛ زیرا مقدار مواداولیه مورد نیاز برای تولید یک لاستیک جدید را کاهش میدهد و عمر محصول موجود را افزایش میدهد.
بنابراین با افزایش فشار بر بازار مواداولیه، بازسازی لاستیک میتواند از یک گزینه اقتصادی به بخشی از سیاست مدیریت منابع تبدیل شود.
انجمن کشورهای تولیدکننده کائوچوی طبیعی در برآوردهای خود پیشبینی کرده تولید جهانی این ماده در سال جاری حدود ۲.۲ درصد افزایش یابد و به حدود ۱۵.۳ میلیون تن برسد؛ اما مصرف جهانی با رشد حدود ۱.۴ درصد به حدود ۱۵.۶ میلیون تن خواهد رسید
راننده کامیون قربانی زنجیرهای طولانی است
راننده معمولا در انتهای یک زنجیره بسیار طولانی قرار دارد.
در ابتدای این زنجیره، کشاورزی و تولید کائوچوی طبیعی قرار دارد؛ پس از آن فرآوری، تولید مواداولیه، تولید لاستیک، حملونقل بینالمللی، واردات، توزیع و درنهایت فروش بهراننده یا شرکت حملونقل انجام میشود.
هر اختلال در یکی از این حلقهها میتواند به افزایش قیمت یا کاهش موجودی منجر شود.
حتی وضعیت آبوهوایی در جنوب شرق آسیا میتواند بهطور غیرمستقیم روی هزینه لاستیک یک کامیون در یک کشور دیگر اثر بگذارد. بارندگی شدید، خشکسالی، بیماری درختان یا دورههای کاهش برداشت میتواند تولید کائوچو را محدود کند و در ادامه قیمت مواداولیه را بالا ببرد.
این همان نقطهای است که نشان میدهد زنجیرهتامین لاستیک، برخلاف تصور عمومی، یک زنجیره کاملا جهانی است.
بحران راننده، هزینه لاستیک را هم مهمتر کرده است
در کنار مشکل لاستیک، صنعت حملونقل جادهای جهان با کمبود راننده نیز مواجه است.
در اتحادیهاروپا تعداد موقعیتهای خالی رانندگی کامیون در سال گذشته بهحدود ۵۰۲ هزار مورد رسیده و کمبود نیروی انسانی یکی از نگرانیهای اصلی شرکتهای حملونقل شده است. همچنین پیشبینی میشود تا پایان دهه، بخش قابل توجهی از رانندگان فعلی بازنشسته شوند. این موضوع ارتباط مستقیمی با بازار لاستیک دارد.
وقتی راننده کم باشد، شرکت حملونقل برای حفظ هر کامیون فعال اهمیت بیشتری قائل میشود. درچنین شرایطی، توقف کامیون بهدلیل پنچری یا خرابی لاستیک، هزینه بیشتری دارد.
بنابراین انتخاب لاستیک مناسب از یک موضوع هزینهای به موضوع بهرهوری ناوگان تبدیل میشود.
یک لاستیک با عمر بیشتر، مقاومت غلتشی کمتر و قابلیت اطمینان بالاتر میتواند هزینههای سوخت و توقف را کاهش دهد؛ حتی اگر قیمت خرید اولیه آن بیشتر باشد.
چرا رانندگان باید بیشتر برای نگهداری هزینه کنند؟
در شرایطی که قیمت لاستیک افزایش یافته، ممکن است راننده وسوسه شود تعویض لاستیک را به تعویق بیندازد.
اما لاستیک یکی از معدود قطعاتی است که مستقیما با سطح جاده تماس دارد و سلامت آن به ایمنی خودرو ارتباط دارد.
تنظیم فشار باد، کنترل سایش، جابهجایی مناسب لاستیکها، بررسی آسیبهای جانبی و رعایت ظرفیت بار میتواند عمر لاستیک را افزایش دهد.
درواقع، در دوره افزایش قیمت لاستیک، نگهداری صحیح از لاستیک موجود ارزش اقتصادی بیشتری پیدا میکند.
شرکتهای حملونقل نیز باید بهجای خرید صرفا بر مبنای قیمت اولیه، هزینه کل استفاده از لاستیک را محاسبه کنند.
